Źródła

Ta historia opiera się na 195+ źródłach pierwotnych i wtórnych XVI–XIX w. — rejestrach, mapach, dziennikach, aktach i monografiach, sprawdzonych w oryginałach. 38+ z nich zawierają bezpośrednie wzmianki o Miastkówce lub jej okolicach.

Zbiory aktowe i rejestry

• Akty AJUZR (Архивъ Юго-Западной Россіи), 36 tomów (1863–1914).
  Główna publikacja dokumentów Prawobrzeżnej Ukrainy. Rejestry podymne 1629 i 1664 r. (VII.2), oblężenie 1654 r. (X), wyprawa krymska 1674 r. (XI), spisy żydowskie 1765–1791 (V.2).
• Akty Акты отн. к исторіи Южной и Западной Россіи, tt. 7, 11, 12 (1863–1882).
  Seria równoległa; t. 11 zawiera trzy niezależne świadectwa o obozie chana w Miastkówce (1674).
• Rejestr Rejestr Wojska Zaporoskiego 1649 r. (Todijczuk i in., 1995).
  Sotnia miastkowska (mistkowska) pułku bracławskiego — 11 kozaków.
• Akty Volumina Legum, tt. 7–9 (Petersburg, 1859–1860).
  Pełny korpus uchwał sejmów Rzeczypospolitej. Jaroszyński jako komisarz z Bracławszczyzny; parafia Miastkówki wśród sejmikowych.
• Akty Metryka Koronna MK 180–190 (AGAD, Warszawa; epoka Władysława IV, 1633–1650).
  Sumariusze (regesty) kancelarii królewskiej. Rozgraniczenie Zamoyski/Czetwertyński 1636 r. wzdłuż rz. Kośnicy.
• Akty CDIAUK, ф. 256 (zespół Zamoyskich), 11 tomów skorowidzów.
  Skorowidz geograficzny odnotowuje Miastkówkę, Markówkę, Kośnicę, klucz czetwertyniowski. 10+ priorytetowych spraw do poszukiwań archiwalnych.

Zbiory genealogiczne (herbarze)

• Herbarz Niesiecki K., Herbarz polski, 10 tt. (wyd. Bobrowicz, Lipsk, 1839–1845).
  Kasper Niesiecki — jezuita, autor najobszerniejszego polskiego herbarza. Artykuły o Koniecpolskich, Lubomirskich, Czetwertyńskich, Jaroszyńskich. Antoni ks. Czetwertyński — właściciel «Kamiennym Januszgrodzie».
• Herbarz Boniecki A., Herbarz polski, tt. 1, 4, 8, 9 (Warszawa, 1899–1906).
  Adam Boniecki — genealog, uczestnik powstania styczniowego. T. 4: Czetwertyńscy i Koniecpolscy. T. 8: Jaroszyńscy — Mikołaj (1742–1805), właściciel Miastkówki, deputat Sejmu Czteroletniego; Jan (1783–1842), marszałek olhopolski.

Dokumenty Koniecpolskich

• Dokumenty Przyłecki S., Pamiętniki o Koniecpolskich (Lwów, 1842).
  Stanisław Przyłecki — publikator dokumentów rodu. Connotatio dóbr (1672) — wykaz majątków: Kamienobrod i Miastkowka jako odrębne miasta. Oblata Donacyi — przekazanie majątków przez Stanisława Samuela.
• Monografia Rawita-Gawroński F., Studya i szkice historyczne (Lwów, 1903).
  Tytuł Józefa Lubomirskiego (1751): «Miastkowce, Tomaszpolu, Raszkowie, Sawraniu» — potwierdza Lubomirskich jako właścicieli Miastkówki.

Świadectwa naocznych świadków

• Dziennik Paweł z Aleppo, Путешествіе Патріарха Макарія, przekł. Murkosa (1896–1900).
  Archidiakon towarzyszący patriarsze antiocheńskiemu przez Ukrainę. Opisał Miastkówkę w czerwcu 1654: «drewniana ściana i twierdza», cerkwie Władczyni i Św. Mikołaja.
• Mapa Guillaume Le Vasseur de Beauplan, Description d'Ukranie (~1637–1639, wyd. 1650).
  Francuski inżynier wojskowy w służbie Koniecpolskiego. Budował twierdze nad Dnieprem; sam założył Sawrań/Nowy Koniecpol (1634–1635). Kamionobrod oznaczony na mapie.
• Diariusz Oświęcim S., Dyaryusz 1643–1651 (SRP t. XIX, Kraków, 1907).
  Szlachcic ze świty Koniecpolskich. Rewizja majątków hetmana (1643): Markówka-Sawrańska — «słoboda i miasteczko». Rejestr 1649: sotnia miastkowska — 259 kozaków.
• Kronika Kochowski W., Annalium Poloniae Climacter I–II (1683–1688), łac.
  Wacław Kochowski — historyk dworski. Nekrolog Aleksandra Koniecpolskiego: „100+ miasteczek na Ukrainie".

Monografie i studia

• Monografia Jabłonowski A., Źródła dziejowe, T. XX–XXII: Ziemie ruskie (Warszawa, 1894–1897).
  Aleksander Jabłonowski — historyk Prawobrzeża. Taryfa podymna 1629 r., akt kupna 1626 r. (7 osad za 30 000 zł), dorzecze Kośnicy jako „pustynia do XVII w." Główne źródło o kolonizacji.
• Monografia Krykun M., Województwo bracławskie w XVI–XVIII w. (Lwów, 2008).
  Mykoła Krykun — lwowski historyk, specjalista od Bracławszczyzny. Słownik toponimiczny: oddzielne wpisy dla Miastkówki (s. 244) i Kamionobrodu (s. 280). Kosnica = Kouczeniecz na mapie Beauplana.
• Monografia Krypjakewycz I., Podział administracyjny Ukrainy 1648–1654 r. (1966); „Południowa Ukraina w czasach B. Chmielnickiego" (niepubl.).
  Iwan Krypjakewycz — akademik, uczeń Hruszewskiego. Sotnie kozackie; zamek + 2 cerkwie (1654); „twierdza przy Szlaku Kuczmańskim".
• Monografia Rolle J.A. (Dr. Antoni J.), Zameczki podolskie na kresach multańskich, 3 tt. (Kraków, 1880).
  Józef Antoni Rolle — lekarz i krajoznawca Podola. T. 1: testament Kalinowskiego (1652) — „Miaskówce" wśród 12 majątków. T. 3: Miastkówka w wykazie „włości krasieńskiej" (61 miasteczek, 99 wsi).
• Monografia Epsztein T., Wielka własność ziemska w guberni podolskiej (Inst. Historii PAN, 2017).
  Rejestr majątków ziemiańskich 1820–1849 r. Miastkówka (pozycja 1021): właścicielka Jaroszyńska Waleria, 2991 dusz, 6 przysiółków.
• Wspomnienia Heleniusz E. (Iwanowski), Pamiątki polskie, 2 tt. (Kraków, 1882).
  Przejście majątków Koniecpolscy → Lubomirscy (~1724), dekret trybunalski (1744) wobec roszczeń Chałaimów.

Encyklopedie i słowniki

• Encyklopedia Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, 15 tt. (1880–1902).
  Największa encyklopedia geograficzna Polski i dawnych prowincji. Artykuł „Miastkówka" (t. 6); Szumiłówka=Markówka (t. 11); Pawlikówka i Wołoszczyzna — „przedmieścia Miastkówki" (tt. 7, 13). Znaleziono wzmianki w 10+ tomach.
• Opis Marczyński W., Statystyczne... opisanie gubernii podolskiey, T. III (Kamieniec, 1823).
  Wawrzyniec Marczyński — urzędnik podolskiego zarządu gubernialnego. Przywilej Rzeczypospolitej, wapień, ludność.

Źródła kościelne

• Cerkiew Sicinski J., Приходы и церкви Подольской епархіи (1901).
  Jefimij Sicinski — ksiądz-krajoznawca, przewodniczący Podolskiego Eparch. Hist.-Stat. Komitetu. Parafia nr 1031 „Miaskowka": kamienna cerkiew (ściany na 1 sążeń!), 3 nazwy (Szumiłów → Miaskowka → Miastkowka), 7 spaleń tatarskich, 4 cerkwie XVIII w.
• Cerkiew Szczepaniak J., Diecezja kamieniecka okolo 1831 r. (Kraków, 2015), 3 części.
  Jan Szczepaniak — krakowski historyk Kościoła. Krytyczne wydanie schematyzmu z 1831 r. Kościół w Miastkówce: 1747 r. ks. Józef Lubomirski, tyt. Niepokalanego Poczęcia. Renowacja 1785 — Bielski + Jaroszyński.
• Cerkiew Simaszkiewicz M., Римское католичество и его іерархія въ Подоліи (1872).
  Kościół «въ м. Мястковкѣ, въ 1785 году, основанный кн. Бѣльскимъ». Trzy kościoły Bracławszczyzny 1785–1786: Miastkówka, Czeczelnik, Raszków.
• Cerkiew Rosowski W., Akta wizytacyjne parafii dekanatu Bałta (2013).
  Wizytacje dekanatu bałckiego. Parafia Miastkówki wśród 9 parafii katolickich.
• Archiwum Księga metrykalna c. Zwiastowania, m-ko Miastkówka, 1752–1772 (CDIAK).
  Najstarsza znana księga metrykalna wsi. Rękopis trudnoczytelny.

Statystyka i opisy XIX w.

• Statystyka Гульдман В.К., Подольская губернія. Опытъ описанія (1889).
  Statystyk gubernialny. «м. Мястковка»: 564/5400 d.o.p., 818 dymów, 2 cerkwie, kościół, synagoga, apteka, 52 dni targowe.
• Statystyka Twieritinow M., Военно-стат. обозрѣніе Подольской губ. (1849).
  Powiat olhopolski: «м. Мястковка», 395 dusz, 120 dymów, cerkiew, nad rz. Szumiłówką.
• Statystyka Spis 1897 r. (gubernia podolska).
  Pierwszy powszechny spis Imperium Rosyjskiego. Miastkówka: ~8000 mieszkańców, w tym ~2100 Żydów.
• Opis Батюшков П., Петров М., Подолія. Историческое описаніе (1891).
  Kościół założony przez Bielskiego 1785 r. (za Simaszkiewiczem). Koniecpolscy i Kalinowscy wśród głównych właścicieli Bracławszczyzny.

Źródła żydowskie

• Studium Łukin W., Sokołowa A., Chajmowicz B., 100 єврейських містечок України, wyp. 2 (Kijów, 2000).
  Pełny artykuł o gminie żydowskiej Miastkówki (ok. 6 stron): cmentarz XVIII w., 61 rzemieślników (1832), fabryka w Komargrodzie (1836), pogrom 1917, denikinowcy 1920 (~50 zabitych).
• Online myshtetl.org / JewishGen.
  Ludność: 600+ (1765) → 2105 (1897) → 832 (1939). Kamienna synagoga, 2 domy modlitwy, cmentarz z nagrobkami XVIII w.

Źródła osmańskie i mołdawskie

• Podróż Evliya Çelebi, Seyahatnâme, tt. 5–10 (wyd. Üçdal, 1960–1969; wyd. krytyczne Yapı Kredi).
  Osmański podróżnik. Wyprawa 1657 r.: Chocim → Raszków → Mohylów → Kamieniec → Bar. Miastkówki brak (opisane wyłącznie twierdze), lecz kontekst regionu.
• Kronika Hammer-Purgstall J., Histoire de l'Empire Ottoman, t. 11 (1837).
  Trasa wyprawy turecko-tatarskiej 1674 r.: Soroki → „Istené" (= Stina) → „camp de Komar" (= Komargród?) → Ładyżyn → Humań.
• Kronika Cronici turcești, 3 tt. (Bukareszt, 1966–1974), przekł. rum.
  Kampania 1674: „Cucerirea palancii Istone" (= Stina), „Cucerirea palancii Ladzyn" (= Ładyżyn).
• Kronika Miron Costin, Letopisețul Țării Moldovei (1594–1661).
  Mołdawski kronikarz. Koniecpolscy 20+ wzmianek, Raszków (przeprawa przez Dniestr).
• Kronika Ion Neculce, Letopisețul Țării Moldovei (1661–1743).
  Kamieniec ~80 wzmianek; Raszków, Mohylów, Niemirów. Granica osmańskiego Podola.

Współczesne wydania naukowe

• Monografia Lehun W., Topograficzny opis guberni podolskiej (wyd. naukowe, 2025).
  Cerkiew Zwiastowania (1708), Zelenski jako fundator, miejscowa tradycja.
• Dokumenty Krykun M., Piddubniak O., Winniczenko O., Dokumenty województwa bracławskiego 1566–1606 r. (Lwów, 2008).
  427 dokumentów; przywilej Zygmunta III dla Szaszkiewiczów na założenie m. Kośnica (1605).
• Monografia Kołodziejczyk D., Ottoman-Polish Diplomatic Relations (Brill, 2022).
  Ahdname, demarkacja granic, Koniecpolscy w stosunkach dyplomatycznych.
• Krajoznawstwo Hyżko W., Bojko-Sokołowska T., W poszukiwaniu zaginionej cerkwi (2021–2024).
  Odczytanie akt archiwalnych z 1809 r. o awaryjnej cerkwi Michajłowskiej w Rotmistrówce. Pozwoliło ustalić, że w Rotmistrówce istniały dwie cerkwie jednocześnie, a nie kolejno, jak sądzono. U szczytu w Horodkiwce działało aż cztery cerkwie.

Zespoły archiwalne

Część dokumentów dostępna wyłącznie w archiwach. Zidentyfikowano priorytetowe sprawy:

• Archiwum CDIAUK, ф. 256 (Zamoyscy) — spr. 188, 250, 320, 358, 571, 1579.
  Testament Kalinowskiego (spr. 320, 1652), rozgraniczenie Markówki (spr. 250, 1644), klucz czetwertyniowski (spr. 1579, 1774).
• Archiwum AGAD (Warszawa), Archiwum Koronne — zespół Koniecpolskich.
  Możliwy przywilej na założenie Miastkówki.
• Archiwum Biblioteka Czartoryskich (Kraków) — zespół Koniecpolskich.
  Inwentarze majątków.

Pełny indeks 195+ źródeł ze skorowidzem znalezisk prowadzony jest w repozytorium badawczym projektu.

Szczegóły techniczne

Plików źródeł pierwotnych (PDF/DJVU/ZIP)	512
Objętość źródeł pierwotnych	9 GB
Tekstów OCR	302
Przetworzonych słów	56,9 mln
Przetworzonych znaków	524 mln
Języki źródeł	pol, lat, ukr, fra, tur, ron, heb
Wyszukiwanie i analiza	Python + Tesseract OCR + Claude